عَنْ عَلِيٍ (ع) :

إِنَّ تَقْوَي اللهِ

همانا تقوي خداوند

عِمارَةُ الدّينِ

موجب آبادي دين

وَ  عِمادُ  اليَقينِ 

و تكيه گاه يقين است

وَ إِنَّها لَمِفْتاحُ صَلاحٍ 

و تقوي كليد صلاح

وَ مِصْباحُ نَجاحٍ  ⁽¹⁾

و چراغ نجات انسان است   

ب : آثار و نتايج بصيرت  (7)

8- دوري جستن از خطا و ترديد (2)

جلسه گذشته مطرح گرديد كه اجتناب از خطا و شك از جمله آثار بصيرت ديني است در ادامه همان بحث فرازهايي از دعاي امام زين العابدين (ع) در صحيفه سجاديه را مطرح مي سازيم:

موضوع دعا ، توبه به درگاه خداوند است، امام (ع) ابتدا به ستايش پروردگار پرداخته و پس از شمارش بخشي از صفات غير متناهي او چنين عرضه مي دارد

هَذا  مَقامُ  مَنْ

( اين اعترافات ) مقام كسي است كه

تَداوَلَتْهُ أَيْدِي الذُّنُوبِ

گناهان او را دست به دست داده اند

و َ قادَتْهُ أَذِّمَةُ الْخَطايا

و افسار خطاها پيش آهنگ او بوده اند

وَ اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِ الشَّيْطانُ

و شيطان به  او چيره  شده است

فَقَصَّرَ عَمَّا اَمَرْتَ بِهِ تَفْرِيطاً

در نتيجه نسبت به اوامر تو كوتاهي نموده

وَ تَعاطي ما نَهَيْتَ عَنْهُ تَغْريراً

و نسبت به نهي هاي تو از روي خود خواهي مرتكب شده است

حَتّي اِذَا انْفَتَحَ لَهُ بَصَرُ الْهُدَي

بالاخره با لطف خدا چشم هدايتش گشوده گشته

وَ تَقَّشَعَتْ عَنْهُ سَحائِبُ الْعَمي

و ابرهاي نابينايي از مقابلش پراكنده شده اند

فَأَقْبَلَ نَحْوَكَ مُؤَمِّلاً  لَكَ 

پس بسوي تو روي آورده و آرزومند درگاه تو است

مُسْتَحْيِياً مِنْكَ

در حاليكه از تو شرمنده و خجالت زده است

فَاَمَّكَ بِطَمَعِهِ يَقيناً 

و با يقين و اطمينان با طعم خويش آهنگ تو را كرده

وَ قَصَدَ كَ بِخَوْفِهِ اِخْلاصاً ⁽²⁾

و از روي اخلاص و با ترس قصد بارگاه تو را كرده  

9- اجتناب از پرداختن به عيوب مردم (يكي ديگر از آثار بصيرت ديني)

يكي از رذايل اخلاقي كه در كتب حديثي و اخلاقي به شدت مورد نكوهش قرار گرفته است پرداختن به عيوب مردم ، و در مقابل فراموش كردن عيبهاي خويش است

بعنوان مقدمه بحث ، چند نمونه از مباحث مربوط به عيب جويي از ديگران را به صورت فهرست مورد اشاره  قرار مي دهيم:

1- نكوهش و سرزنش كسانيكه به عيوب مردم مي پردازند⁽³⁾

2- نكوهش و تحريم شمارش عيبهاي مؤمن⁽⁴⁾

3- ضرورت چشم  پوشي  از عيبهاي مردم⁽⁵⁾

4- خرده گيري از  ديگران نشانه ناداني است ⁽⁶⁾

5- نهي از نگهداري عيوب ديگران براي روز مبادا  ⁽⁷⁾

6- ضرورت عيب پوشي برادر ديني ⁽⁸⁾

اكنون مي پردازيم به موضوع خويش كه از جمله آثار و نتايج بصيرت پرهيز از پرداختن به عيوب ديگران است در اين زمينه روايات متعددي وجود دارد كه بعنوان نمونه چند مورد را ترجمه مي كنيم:

الف: از اميرمؤمنان (ع) نقل شده فرمود:   

مَنْ  أَبْصَرَ  عَيْبَ  نَفْسِهِ  لَمْ  يَعِبْ اَحَداً  ⁽⁹⁾

هر كس بيناي عيب خود باشد از هيچ كس عيب جويي نمي كند

ب: در روايت ديگر مي فرمايد:

مَنْ أَبْصَرَ عَيْبَ نَفْسِهِ شُغِلَ عَنْ عَيْبِ غَيْرِهِ  ⁽¹⁰⁾

هركس بر عيب خود بصيرت داشته باشداز پرداختن به عيب ديگران باز ايستد

ج: باز از آن بزرگوار در جايي ديگر فرمود:

مَنْ أَبْصَرَ ذَلَّتَهُ صَغُرَتْ عِنْدَهُ ذَلَّةُ غَيْرِهِ ⁽¹¹⁾

هر كس لغزش خود را ببيند لغزش ديگران در نظرش كوچك آيد.

 خطبه دوم :

الف:  مناسبتهاي هفته

هفته جاري داراي مناسبتهاي متعددي است از جمله:

1- امروز جمعه مصادف با 26 رجب وفات حضرت ابوطالب عموي پيامبر (ص) و پدر بزرگوار اميرمؤمنان (ع)است كه بر اساس نقل شيخ طوسي در مصباح المتهجد و مرحوم كفعمي بارز در مصباح خود در سال 10 بعثت اتفاق افتاده است.⁽¹²⁾          

پيامبر خدا (ص) در مقام تجليل از او و همسر بزرگوارش فاطمه بنت اسد مي فرمايد:

إِنَّ اَبِي هَلَكَ وَ أَنَا صَغِيرٌ فَأَخَذَتْنِي هِيَ وَ زَوْجُها فَكانا يُوَسِّعانِ عَلَيَّ وَ يُؤْثِرانِ عَلَي اَوْلادِهِما ⁽¹³⁾ 

پدرم را در سن كودكي از دست دادم پس او و شوهرش مرا گرفتند و در گشايش قرار دادند و بر فرزندان خود برگزيدند

2- روز دوشنبه 21 تيرماه سالگرد سركوب خونين قيام مردم عليه كشف حجاب در مسجد گوهرشاد 1314. ش و روز عفاف و حجاب است

در اتباط با اهميت و نقش سرنوشت ساز رعايت كردن عفاف و حجاب در جامعه همين اندازه كافي است كه از رسولخدا (ص) نقل شده فرمود:

إِنَّ اللهَ تَبارَكَ وَ تَعالي اِذا اَرادَ بِقَوْمٍ      

هر گاه خداوند متعال ماندگاري يا رشد قومي را بخواهد

بَقاءً اَوْ نَماءً رَزَقَهُمُ الْقَصْدَ وَ الْعِفافَ  ⁽¹⁴⁾     

ميانه روي و عفاف (پاكدامني) را نصيب آنان مي كند

و بهترين راه حل براي حل مشكلات جامعه در زمينه عفاف و حجاب مصوبه جامع شوراي عالي انقلاب فرهنگي در 13 دي ماه سال 1384 مي باشد كه تمامي وزارتخانه ها ، ارگانها و نهادهاي جمهوري اسلامي در اين مصوبه مكلف شده اند تا با همكاري خود موضوع عفاف و حجاب را در جامعه نهادينه كنند

ب: همت مضاعف و كار مضاعف (9)

تخصص دركارها از ديدگاه اسلام (2)  

جلسه گذشته توضيحاتي در زمينه ضرورت مهارت و تخصص در كارها مطرح گرديد بدليل اهميّت موضوع همان بحث را پي مي گيريم:

1- امام صادق (ع) فرمود:

كُلُّ ذِي صَناعَةٍ مُضْطَرٌّ

هر صنعت گري ناگزير است

اِلي ثَلاثِ  خِلالٍ 

از سه خصوصيت بهره مند باشد

يَجْتَلِبُ بِهَا الْمَكْسَبَ وَ هُوَ

تا كسب و كارش رواج يابد

أَنْ يَكُونَ حاذِقاً بِعَمَلِهِ،

در كار خود ماهر  باشد  

مُؤَدِّياً  لِلأمانَةِ  فِيهِ 

امانت را در كار رعايت كند

مُسْتَمِيلاً لِمَنِ أسْتَعْمَلَهُ ⁽¹⁵⁾ 

و نظر كسي را كه كاري به او سپرده است جلب نمايد

2- باز از آن بزرگوار نقل شده فرمود:

مَا اُبالِي إِلي مَنِ ائْتَمَنْتُ خائِناً اَوْ مُضَيِّعاً  ⁽¹⁶⁾  

از نظر من فرق نمي كند كه كاري را به خائن واگذار كنم يا به ناشي ( ناوارد ، نا متخصص و فاقد مهارت)

ج‌ : بعثت رسولخدا (ص)

از جمله موضوعاتي كه در زمينه بعثت لازم به تحليل و بررسي است فلسفه بعثت است در اين زمينه مرحوم كليني (ره) خطبه اي را از اميرمؤمنان (ع) نقل مي كند كه آن بزرگوار در منطقه ذيقار ( نام محلي است در نزديكي شهر كوفه ) ايراد فرمودند.

فَاِنَّ اللهَ تَبارَ كَ وَ تَعالي

خداوند تبارك و تعالي

بَعْثَ مُحَمَّداً بِالْحَقِّ لِيُخْرِجَ عِبادَهُ 

محمد (ص) را به حق مبعوث كرد تا خارج سازد بندگانش را

مِنْ عِبادَةِ عِبادِهِ اِلي عِبادَتِه 

از عبادت بندگانش به عبادت خدا فرا خواند

وَ مِنْ عُهُودِ عِبادِهِ اِلي عُهُودِه

از پيمان بندگان به پيمان خدا دعوت كند

وَ مِنْ طاعةِ عِبادِهِ اِلي طاعَتِه  

و از اطاعت بندگان به اطاعت خدا فراخواند

وَ مِنْ وَلايَةِ عِبادِهِ اِلي وَلايَتِهِ  

از ولايت ( قيمومت)  بندگان به ولايت خدا بخواند

بَشيراً وَ نَذيراً وَ داعِياً اِلَي اللهِ بِاِذْنِهِ

او بشارت دهنده و بيم دهنده و دعوت كننده بسوي خدا بود با اذن او

وَ سِراجاً مُنيراً ⁽¹⁷⁾

و او چراغ پر فروغي بود.     

توضيح :

درسي كه امروز مسلمانان بويژه ملت متعهد و انقلابي ايران لازم است همچنان از بعثت دريافت كنند تحمل كردن شدائد ، مشكلات و مصائب در راه دعوت به سوي حق است چون رسولخدا (ص) در اين راه مشكلات بي شماري را تحمل كرد. از قبيل:

1- تحمل كردن استحضاء و تمسخر شخصيت آن بزرگوار

2- زدن تهمت دورغگويي ، سحر ، ديوانگي ، شاعري و جادوگري

3- شكنجه كردن تازه مسلمانان و كشتن آنان

4- محاصره اقتصادي و قطع روابط با آن بزرگوار

5- ايجاد خدشه در قرآن و افترا به خدا ناميدن آن

6- در نهايت تصميم بر كشتن پيامبر (ص) ⁽¹⁸⁾ 

لذا رسولخدا (ص) فرمود : ما اُوذِيَ نَبِيٌّ مِثْلَ ما اُوذيتُ ⁽¹⁹⁾ 

هيچ پيامبري همانند من اذيت نشد

ولي كفّار و مشركان و تمامي ستمگران تاريخ نتوانستند در مقابل اراده خداوند كاري بكنند چون خداوند مي فرمايد:

يُريدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللهِ بِاَفْواهِهِمْ وَ اللهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْكَرِهَ الْكافِرُونَ ⁽²⁰⁾ 

آنان مي خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش سازند ولي خدا نور خود را كامل مي كند هرچند كافران خوش نداشته باشند

د: رحلت علامه فضل الله

هفته گذشته شاهد رحلت فقيه مجاهد علامه فضل الله در كشور لبنان بوديم با تسليت اين ضايعه به عموم شيعيان بويژه شيعيان مبارز و مجاهد لبنان و حزب الله

در ارتباط با خدمات اين عالم مبارز ، جامع ترين بيان پيام مقام معظم رهبري مدظله العالي بود كه در جملات كوتاه و پرمغز حق مطلب در ارتباط با جايگاه علمي و خدمات آن بزرگوار تبيين شده است كه فرازهايي از اين پيام را خدمتتان يادآوري مي كنم:

1- اين عالم بزرگوار و سخت كوش در عرصه دين و سياست شخصيتي اثرگذار بود و لبنان تا سالهاي طولاني خدمات و بركات او را از ياد نخواهد برد

2- مقاومت اسلامي لبنان كه داراي حق عظيمي بر امت اسلامي است در همه‌ عمر با برکت خود، مشمول حمايت و همکاري و کمک اين روحاني مجاهد بود

3- ايشان همچنين براي جمهوري اسلامي ياوري با اخلاص و صميمي به شمار مي رفت و در همه‌ دوران سي ساله همواره در زبان و عمل، وفاداري خود را به انقلاب اسلامي و نظام جمهوري اسلامي به اثبات رسانيد. ⁽²¹⁾

هـ : تعيين و ابلاغ سياستهاي کلي اصلاح الگوي مصرف

حضرت آيت الله خامنه اي رهبر معظم انقلاب اسلامي سياستهاي کلي اصلاح الگوي مصرف  را پس از مشورت با مجمع تشخيص مصلحت نظام تعيين کردند.

متن سياستهاي کلي اصلاح الگوي مصرف که به روساي قواي سه گانه و رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام ابلاغ شده است بدين شرح است :

سياست هاي کلي اصلاح الگوي مصرف

1- اصلاح فرهنگ مصرف فردي، اجتماعي و سازماني، ترويج فرهنگ صرفه جويي و قناعت و مقابله با اسراف،تبذير، تجمل گرايي و مصرف کالاي خارجي با استفاده از ظرفيت هاي فرهنگي،آموزشي و هنري و رسانه ها بويژه رسانه ملي.

2- آموزش همگاني الگوي مصرف مطلوب.

3- توسعه و ترويج فرهنگ بهره وري با ارائه و تشويق الگوهاي موفق در اين زمينه و با تأکيد بر شاخص هاي کارآمدي، مسووليت پذيري، انضباط و رضايت مندي.

4- آموزش اصول و روشهاي بهينه سازي مصرف در کليه پايه هاي آموزش عمومي و آموزش هاي تخصصي دانشگاهي.

5- پيشگامي دولت، شرکت هاي دولتي و نهادهاي عمومي در رعايت الگوي مصرف.

6- مقابله با ترويج فرهنگ مصرف گرايي و ابراز حساسيت عملي نسبت به محصولات و مظاهر فرهنگي مروج اسراف و تجمل گرايي.

7- صرفه جويي در مصرف انرژي با اعمال مجموعه اي متعادل از اقدامات قيمتي و غيرقيمتي به منظور کاهش مستمر «شاخص شدت انرژي» کشور به حداقل دو سوم ميزان کنوني تا پايان برنامه پنجم توسعه و به حداقل يک دوم ميزان کنوني تا پايان برنامه ششم توسعه با تأکيد بر سياست هاي زير:

- اولويت دادن به افزايش بهره وري در توليد، انتقال و مصرف انرژي در ايجاد ظرفيت هاي جديد توليد انرژي.

- انجام مطالعات جامع و يکپارچه سامانه انرژي کشور به منظور بهينه سازي عرضه و مصرف انرژي.

- تدوين برنامه ملي بهره وري انرژي و اعمال سياست هاي تشويقي نظير حمايت مالي و فراهم کردن تسهيلات بانکي براي اجراي طرح هاي بهينه سازي مصرف و عرضه انرژي و شکل گيري نهادهاي مردمي و خصوصي براي ارتقاء کارايي انرژي.

- پايش شاخص هاي کلان انرژي با ساز و کار مناسب.

- بازنگري و تصويب قوانين و مقررات مربوط به عرضه و مصرف انرژي، تدوين و اعمال استانداردهاي اجباري ملي براي توليد و واردات کليه وسايل و تجهيزات انرژي بر و تقويت نظام نظارت بر حسن اجراي آنها و الزام توليد کنندگان به اصلاح فرآيندهاي توليدي انرژي بر

- اصلاح و تقويت ساختار حمل و نقل عمومي با تأکيد بر راه آهن درون شهري و برون شهري به منظور فراهم کردن امکان استفاده سهل و ارزان از وسايل حمل و نقل عمومي.

- افزايش بازدهي نيروگاهها، متنوع سازي منابع توليد برق و افزايش سهم انرژي هاي تجديد پذير و نوين.

- گسترش توليد برق از نيروگاههاي توليد پراکنده، کوچک مقياس و پر بازده برق و توليد همزمان برق و حرارت.

- بهبود روش هاي انتقال حامل هاي انرژي از جمله حداکثر سازي انتقال فرآورده هاي نفتي از طريق خط لوله و راه آهن.

8- ارتقاء بهره وري و نهادينه شدن مصرف بهينه آب در تمام بخش ها بويژه بخش کشاورزي در چارچوب سياست هاي زير:

- طراحي، تدوين و اجراي سند ملي الگوي مصرف آب در بخش هاي مختلف و به هنگام سازي آن.

- اعمال سياست هاي تشويقي و حمايتي از طرح هاي بهينه سازي استحصال، نگهداري و مصرف آب.

- تدوين و اعمال استانداردها و ضوابط لازم براي کاهش ضايعات آب، پايش کيفيت منابع آب و جلوگيري از آلودگي آبها.

- اصلاح الگوي کشت و اعمال شيوه هاي آبياري کارآمدتر، ايجاد سامانه هاي بهينه تأمين و توزيع آب شرب و بهينه سازي تخصيص و مصرف آب در بخش توليد براساس ارزش راهبردي و اقتصادي بيشتر.

- برنامه ريزي براي استفاده مجدد و باز چرخاني آب.

- تدوين و اجراي برنامه هاي عملياتي مناسب براي ايجاد تعادل بين منابع و مصارف آب بويژه در سفره هاي زيرزميني داراي تراز منفي و اعمال مديريت خشکسالي و سيل، سازگار با شرايط اقليمي.

9- اصلاح الگوي مصرف نان کشور از طريق ارتقاء و بهبود شرايط و کيفيت فرآيندهاي «توليد و تبديل گندم به نان» و «مصرف نان» در چارچوب سياستهاي زير:

- تمرکز در سياست گذاري، هدايت و نظارت و تعيين دستگاه متولي تنظيم بازار نان.

- اعمال سياست هاي حمايتي و تشويقي براي ارتقاء سطح بهداشتي مراکز توليد نان و استفاده از نيروي انساني ماهر و آموزش ديده در فرآيند توليد نان.

- حفظ ذخيره استراتژيک گندم.

- تنظيم مبادلات تجاري بازار گندم و آرد با هدف تنظيم بازار داخلي.

- اصلاح ساختار توليد و بهبود فرآيند و توسعه توليد انواع نان هاي با کيفيت، بهداشتي و متناسب با ذائقه و فرهنگ مردم از طريق تدوين و اعمال استانداردها و روشهاي تجربه شده و اصول صحيح توليد گندم، آرد و خمير و پخت نان.

10- ارتقاء بهره وري در چارچوب سياست هاي زير:

- تحول رويکرد تحقق درآمد ملي به سمت اتکاي هرچه بيشتر به منافع حاصل از کسب و کار جامعه.

- افزايش بهره وري با تأکيد بر استقرار نظام تسهيم منافع حاصل از بهره وري از طريق:

- حداکثر سازي ارزش افزوده و منافع ناشي از سرمايه هاي انساني، اجتماعي و مادي با تأکيد بر اقتصاد دانش پايه.

- استقرار ساز و کارهاي انگيزشي در نظام پرداخت ها در بخش عمومي و بنگاهي.

- استقرار بودجه ريزي عملياتي و بهبود فرآيند تخصيص منابع کشور براساس منافع اقتصادي و اجتماعي.

- اصلاح ساختارهاي ارزيابي و ارزشيابي، اتخاذ رويکرد نتيجه گرا و اجراي حسابرسي عملکرد در دستگاههاي دولتي.

- اصلاح قوانين و مقررات، روش ها، ابزارها و فرآيندهاي اجرايي.

- اولويت توانمند سازي نيروي کار در کليه برنامه هاي حمايتي.

اميد است اركان و مسئولان نظام، حوزه ها و دانشگاهها در زمينه فرهنگ سازي و اجراي اين سياستها نهايت تلاش را داشته و همچنين رسانه هاي گروهي ، سايت هاي خبري ، مطبوعات بويژه صدا و سيما در جهت اجرايي شدن منويات رهبر معظم انقلاب تلاش مضاعف كنند. ⁽²²⁾

پي نوشت :

(1)   غررالحكم / آمدي 3623

(2)   صحيفه سجاديه دعاي 31

(3)  كنز العمال / متقي هندي 44141     

(4)   وسائل الشيعه / حر عاملي  ج 8 ص 594 باب 150   

(5)   بحارالانوار / مجلسي  ج 75 ص 46 باب 40      

(6)   كشف الغمة في معرفة الائمه  ج3  ص 137

(7)  اصول كافي / كليني  ج 2 ص 355     

(8) الترغيب و الترهيب ج 2 ص 239   

(9)  مستدرك الوسايل / محدث نوري  ج 11 ص   

(10)  تحف العقول / ابن شعبه حراني   ص  88     

(11)  غرر الحكم / آمدي  ح 8754

(12) ابوطالب حامي پيامبر /  شفيعي ص 62                        

(13) بحارالانوار / مجلسي  ج 35  ص 76-77                             

(14) الدر المنثور / سيوطي  ج 3 ص 220

(15)   تحف العقول / ابن شعبه حراني   ص  237

(16)    الحياة / حكيمي  ج 5   ص 540                               

(17)   روضة الكافي / كليني  ج 8   ص 387 

(18)    اعلام الهداية / لجنة التأليف ج 1 ص 99                   

(19)    بحار الانوار / علامه مجلسي ج 39 ص 56                  

(20)   سوره صف آيه  8

(21)     پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري مدظله    14/4/89

(22)   همان